Bóle głowy napięciowe a kark — skąd ten związek?

Tak, napięty kark może wywoływać i nasilać ból głowy, choć zwykle nie jest jego jedyną przyczyną. Ból głowy typu napięciowego lekarze zaliczają do bólów pierwotnych, czyli takich, za którymi nie stoi inna choroba. Szyja jest w nim jednym z elementów układanki. Według przeglądu opublikowanego w 2023 roku w czasopiśmie Musculoskeletal Science and Practice osoby z tym rodzajem bólu głowy często mają jednocześnie ból szyi, ograniczoną ruchomość odcinka szyjnego i głowę wysuniętą do przodu.

Dlaczego ból karku czuć w głowie? Włókna nerwowe z górnego odcinka szyjnego i z głowy zbiegają się w pniu mózgu w jednym miejscu, nazywanym jądrem szyjno-trójdzielnym. Mózg nie zawsze odróżnia wtedy, skąd przychodzi sygnał, i ból z karku odbiera jako ból głowy. W ten sposób napięte mięśnie czworoboczny, mostkowo-obojczykowo-sutkowy i podpotyliczne (leżące u podstawy czaszki) przenoszą ból na czoło, skronie i okolice oczu.

W gabinecie często wygląda to tak: pacjent przychodzi z bólem skroni albo z uciskiem wokół głowy jak obręcz. W badaniu okazuje się, że mięśnie u podstawy czaszki są twarde i bolą przy ucisku. Napięty kark może jednak towarzyszyć także innym bólom głowy, na przykład migrenie, dlatego źródło bólu zawsze ustalamy badaniem.

Na związek z karkiem wskazuje ból, który nasila się w określonych pozycjach głowy i po długim siedzeniu, a towarzyszą mu sztywność szyi i bolesność mięśni przy dotyku. Często zaczyna się u podstawy czaszki albo w okolicy mięśnia czworobocznego i rozchodzi ku przodowi głowy.

Takich wskazówek jest kilka. Ból narasta po godzinach przy komputerze i słabnie po ruchu albo rozciągnięciu. Trudno swobodnie obrócić głowę w bok. Mięśnie karku i barków są tkliwe, a czasem wyczuwa się w nich bolesne zgrubienia. Ucisk obejmuje zwykle obie strony głowy, jak za ciasna opaska.

To wskazówki, a nie diagnoza. Podobne objawy mogą mieć różne przyczyny, dlatego źródło bólu sprawdzamy na wizycie: badaniem palpacyjnym, czyli dotykiem, oraz testami ruchomości odcinka szyjnego.

Najlepiej udokumentowane jest połączenie terapii manualnej z ćwiczeniami i korektą postawy. W badaniu opublikowanym w 2011 roku w czasopiśmie Cephalalgia wzięły udział 82 osoby z przewlekłym bólem głowy typu napięciowego. Po 8 tygodniach liczba dni z bólem głowy spadła o co najmniej połowę u 87,5 procent osób prowadzonych przez fizjoterapeutę i u 27,5 procent osób pod zwykłą opieką lekarza rodzinnego. To jedno badanie na niewielkiej grupie, ale przewaga terapii utrzymywała się także po pół roku.

Wizyta zaczyna się od badania, nie od zabiegu. Najpierw ustalamy, skąd pochodzi ból, a dopiero potem dobieramy techniki. Podstawą jest terapia manualna: mobilizacje odcinka szyjnego przywracają ruchomość stawom, które przy długim siedzeniu sztywnieją. Gdy napięcie podtrzymuje tkanka łączna, sięgamy po terapię powięziową wg Stecco, czyli pracę z napiętymi pasmami powięzi, które przenoszą napięcie z karku na głowę.

Przy bolesnych punktach w mięśniach karku pomocna bywa pinoterapia wg Składowskiego: ucisk specjalnym pinem na napięty punkt, bez przebijania skóry. Między wizytami mięśnie karku może odciążać kinesiotaping, czyli elastyczne taśmy naklejane na skórę. Efekt terapii utrwalają ćwiczenia dobrane do konkretnego pacjenta.

Wszystkie te techniki stosujemy w ramach jednej wizyty fizjoterapeutycznej (50 minut, od 150 zł), bez osobnej opłaty za każdą metodę. Fizjoterapia nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeśli badanie wskaże, że ból ma inne źródło niż napięcie mięśni i stawów szyi, mówimy o tym wprost i kierujemy Państwa do lekarza.

Najważniejsze są dwie rzeczy: monitor na wysokości oczu i głowa nad linią barków, a nie przed nią. Wtedy mięśnie karku nie muszą przez cały dzień przytrzymywać głowy.

Górna krawędź ekranu powinna znaleźć się mniej więcej na wysokości oczu, a monitor w odległości około 50–70 cm od twarzy. Uszy nad barkami, barki nad biodrami: tak wygląda neutralne ustawienie kręgosłupa. Pomaga krzesło z regulacją wysokości i podparciem lędźwiowym. Telefon lepiej unieść do wysokości wzroku, niż pochylać nad nim głowę.

Nawet dobrze ustawione biurko nie pomoże, jeśli przez cały dzień nie ruszają się Państwo z miejsca. Co 30 minut warto wstać, zmienić pozycję i zrobić kilka krążeń barków. Ruch co pół godziny daje więcej niż najdroższy fotel. Więcej o ochronie kręgosłupa przy pracy siedzącej piszemy w poradniku kręgosłup a praca biurowa.